Last onder dwangsom

Motiveer afwijking van de LHSO-dwangsommenlijst concreet op financieel voordeel of recidive — dan houdt de dwangsomhoogte stand.

De voorzieningenrechter bevestigt dat Eindhoven bevoegd is op te treden tegen parkeerexploitanten die terreinen rond Eindhoven Airport gebruiken in strijd met het bestemmingsplan. De kern zit in de dwangsomhoogte: het college week af van de LHSO-dwangsommenlijst en motiveert dat met structureel financieel gewin en recidive. De rechtbank accepteert die afwijking op grond van art. 5:32b lid 3 Awb, getoetst aan art. 4:84 Awb. Praktisch: wie een hogere dwangsom wil opleggen dan de standaardlijst voorschrijft, moet de bijzondere omstandigheid — gewin of recidive — expliciet in het besluit benoemen. Randaantekening: dit is een ruimtelijk-handhavingszaak, geen Wm-overtreding.

Handhaaf je bij de één maar niet bij de ander, dan moet je dat per geval uitleggen — 'later corrigeren' telt niet.

Het CBB vernietigde zowel het dwangsombesluit als het invorderingsbesluit. Een deel van de overtredingen sneuvelde al op een classificatievraag: de wilde zwijnen in het 0,5 hectare raster zijn wel 'gehouden dieren' in de zin van Verordening 2016/429, maar geen 'varkens' onder het Besluit houders van dieren — waardoor een reeks nationale voorschriften simpelweg niet van toepassing was. De beslissende klap leverde het willekeurverbod: het bestuursorgaan handhaafde wél bij deze houder, maar niet bij vergelijkbare gevallen elders, en rechtvaardigde dat met 'toekomstige correctie'. Dat volstaat niet. Selectieve handhaving is toegestaan, maar vergt een concrete, per geval gedocumenteerde motivering — niet een verwijzing naar nog te nemen besluiten.

Geen vergunde horecabestemming? Dan kan de gemeente handhaven, ook als horeca de bedrijfskern is.

Een bedrijf in De Pijp exploiteerde horeca als kerntaak van zijn activiteiten, zonder dat de bestemming dat toestond. De gemeente Amsterdam legde een last onder dwangsom op. De rechtbank stond dat toe: het feit dat horeca centraal stond in de bedrijfsvoering maakt de overtreding niet kleiner maar eerder zwaarder weegbaar. Voor handhavingspraktijken betekent dit dat een beroep op 'dit is ons kernbedrijf' geen reden is om van handhaving af te zien. Controleer bij gemengde functies altijd of de feitelijke hoofdactiviteit binnen de vergunde bestemming valt.

Na een handhavingstraject volstaat een hoogte-aanpassing alleen als de nieuwe situatie volledig spoort met de vergunning.

Het college van Baarle-Nassau verleende een omgevingsvergunning voor een hekwerk van circa 1,5 m hoog. De eigenaar paste de hoogte achteraf aan nadat een handhavingstraject was gestart. De Raad van State beoordeelde of die aanpassing de overtreding feitelijk en rechtens had hersteld. De praktische les: wie een bouwwerk aanpast onder druk van een last, moet niet alleen de maat corrigeren, maar ook aantonen dat de nieuwe situatie exact overeenkomt met de vergunning. Leg dat altijd schriftelijk voor aan het bevoegd gezag — anders loopt de last gewoon door.

Anonieme melding plus Liander-netmeting mogen samen als basis voor dwangsomoplegging dienen.

De burgemeester van Waadhoeke legde een last onder dwangsom op nadat politie na een anonieme tip en een netmeting door Liander 2.200 gram hennep aantrof in de aanbouw van een woning in Tzummarum. De Raad van State oordeelt dat de combinatie van die netmeting en de concrete vondst voldoende grondslag biedt voor handhavend optreden. Voor teams die dwangsombesluiten voorbereidt: een netmeting alleen is doorgaans niet genoeg, maar als Liander-data samenvalt met een daadwerkelijke vondst bij doorzoeking, staat de bevoegdheidsgrondslag. Leg in het besluit expliciet vast hoe de afzonderlijke signalen elkaar versterken.

Spreek ook de eigenaar aan als gebruikers de overtreding begingen — zelfs zonder eigen handeling.

Het college van Hoeksche Waard legde een last onder dwangsom op aan de eigenaar van een perceel voor het verwijderen van bomen die niet híj, maar de gebruikers van het perceel hadden geplant. De eigenaar betwistte dat hij als overtreder kon worden aangesproken. Dit raakt een klassiek handhavingsvraagstuk: wie is overtreder als de feitelijke handeling door een ander is verricht? In de handhavingspraktijk geldt dat ook degene die een overtreding in stand laat — en het gebruik van zijn perceel gedoogt — als overtreder kan worden aangemerkt. Praktisch: adresseer bij perceel-gerelateerde overtredingen altijd zowel de feitelijke gebruiker als de eigenaar in het handhavingsbesluit, zodat de last afdwingbaar blijft als de gebruiker vertrekt.

Rendac-overgangsperiode stopt handhaving niet; zorg dat financiële afwegingen kenbaar in het besluit staan.

Tomassen Duck-To exploiteert een eendenslachterij in Gelderland op een schaal die de 1992-vergunning overschrijdt. Na vernietiging van de natuurvergunning legde GS een last onder dwangsom op. De voorzieningenrechter laat die in stand: geen concreet zicht op legalisatie, de vergelijking met PAS-melders gaat niet op (andere categorie), en financiële en dierenwelzijnsargumenten wegen niet op tegen de beginselplicht. Cruciaal: de Rendac-overgangsperiode beschermt alleen activiteiten die vóór 2020 al vergund waren — niet een omvang die de vergunning nooit heeft gedekt. Financiële motivering bij de begunstigingstermijn moet bovendien expliciet in het besluit staan.

Dossier zonder gat in de tijdlijn is je sterkste wapen — maar let op je eigen doorlooptijden.

Sweet Sense draaide zijn horecabedrijf gewoon door nadat de exploitatievergunning was ingetrokken, zonder die intrekking aan te vechten. De Raad van State liet de last onder dwangsom en de invordering van € 5.000 volledig in stand: wie geen vergunning heeft en toch opereert, heeft geen verweer over de overtreding zelf. Praktisch: zorg dat het handhavingsdossier de exacte intrekkingsdatum én het geconstateerde moment van voortzetting strak vastlegt. Tegelijk kende de Raad ambtshalve € 500 immateriële schadevergoeding toe wegens overschrijding van de redelijke termijn. Houd de doorlooptijd van bezwaar en beroep bij — die telt mee als het later om schadeclaims gaat.

Controleer bij lopende handhavingszaken altijd of de overtreder inmiddels een vergunning heeft verkregen.

Een tijdelijke omgevingsvergunning die tijdens een handhavingstraject wordt verleend, blokkeert de handhavingsbevoegdheid zolang die vergunning geldt. De Raad van State vernietigde de last onder dwangsom in deze stalverbouwingszaak daarom terecht. Bijkomend aandachtspunt: handhaaf na 1 januari 2024 uitsluitend op basis van de Omgevingswet, niet meer op de Wabo. Check ook of onderdelen van de overtreding — zoals zonnepanelen — vergunningvrij zijn onder artikel 2.29 Bbl. Zo ja, haal die uit de omschrijving van de overtreding, anders sneuvelt de last alsnog.

Stalling van voertuigen in strijd met bestemmingsplan levert handhaafbare overtreding op — ook als je Europees recht inroept.

De rechtbank bevestigt dat het stallen van een caravan, aanhanger en oplegger op een perceel een overtreding is van artikel 2.1 Wabo en/of het bestemmingsplan. Het college was bevoegd te handhaven. Een beroep op Europees recht en het gelijkheidsbeginsel haalde het niet. Bruikbaar voor de handhavingspraktijk: dit soort verweren vertraagt het proces, maar verandert de uitkomst zelden. Let op de redelijke-termijn-vergoeding van € 2.000: als een zaak lang loopt, kan de rechter ambtshalve of op verzoek een vergoeding toekennen. Houd de doorlooptijd van lopende handhavingszaken dus in de gaten.

Privaatrechtelijke afspraken vormen geen bijzondere omstandigheid die invordering blokkeert.

Badpaviljoen Hindeloopen voerde werkzaamheden uit aan een rijksmonument zonder vergunning. Het college legde een last onder dwangsom op en vorderde na overtreding € 110.000 in. Het paviljoen beriep zich op een brief met privaatrechtelijke afspraken als reden om invordering achterwege te laten. De Raad van State volgt dat niet: vaste lijn is dat alleen bijzondere omstandigheden invordering kunnen blokkeren, en een privaatrechtelijke afsprakenbrief haalt die drempel niet. Praktisch: wees als handhavingsteam terughoudend met het maken van schriftelijke afspraken die als tegenwicht tegen invordering kunnen worden ingeroepen — ze helpen de overtreder niet, maar kunnen het proces vertragen.

Controleer bij schietbanen meteen beide sporen: Bal-veiligheidszone én aantoonbare geluidsnaleving via schotenregistratie.

Een kleiduivenschietbaan krijgt twee lasten onder dwangsom: één omdat de vereiste veiligheidszone uit artikel 4.708 Bal ontbreekt én de akoestische rapportage niet deugt, één omdat de schotenregistratie onvoldoende aantoont dat aan de geluidsnormen wordt voldaan. De voorzieningenrechter buigt zich over de evenredigheid van de begunstigingstermijnen en de mogelijkheid om de grondslag van een besluit in bezwaar te herstellen. Ook speelt zicht op legalisatie via gelijkwaardige maatregelen. Voor de Omgevingsdienst-praktijk: behandel veiligheid en geluid als afzonderlijke handhavingssporen en leg bij dwangsommen direct vast welke bewijslast op de overtreder rust.

Zorg dat uw evenementenlocatie voor elk type gebruik de juiste vergunningen heeft — ook bij bestaande horecavergunningen.

De Raad van State bevestigt dat de burgemeester van Aalten terecht een last onder dwangsom oplegde aan de Tico Tico Bar. De bar hield feesten en concerten zonder exploitatievergunning en buiten de reikwijdte van de Alcoholwetvergunning. Alleen categorie 1-activiteiten vielen binnen de vergunde situatie; alles daarboven was illegaal. Voor evenementenadviseurs is de les helder: een bestaande horecavergunning dekt niet automatisch alle evenementenvormen. Controleer per activiteitstype of de vergunde categorieën aansluiten, anders loopt de locatie — en daarmee uw opdrachtgever — direct handhavingsrisico.

Weet wanneer een erfafscheiding vergunningplichtig is onder de bruidsschat — voorgevel en openbaar gebied zijn cruciale drempels.

Een college handhaafde een last onder dwangsom voor een erfafscheiding die zonder omgevingsvergunning was geplaatst. De rechtbank beoordeelde of de bruidsschat-artikelen 22.26 en 22.27 van het omgevingsplan vergunningplicht meebrengen. Daarvoor is doorslaggevend of de erfafscheiding is geplaatst vóór de voorgevel of grenst aan openbaar toegankelijk gebied — begrippen die in de transitiefase worden uitgelegd via het Bbl. Praktisch punt: controleer bij erfafscheidingszaken altijd de ligging ten opzichte van de voorgevelrooilijn en de toegankelijkheid van het aangrenzende terrein voordat je een vergunningplicht aanneemt of uitsluit.

Beginselplicht tot handhaving houdt stand; gedoogargumenten en gelijkheidsbeginsel bieden eigenaar geen soelaas.

De eigenaar van een illegaal geplaatste paardenstal probeerde de dwangsom van tafel te krijgen met een beroep op gelijkheid (anderen worden ook niet gehandhaafd) en gedeeltelijk gedoogd gebruik. De rechtbank trapt er niet in. Het college mocht de last in stand laten: de beginselplicht tot handhaving is het vertrekpunt, en bijzondere omstandigheden om daarvan af te wijken zijn niet aangetoond. Voor handhavingsteams bevestigt dit dat een knip in de last — deels gedogen, deels handhaven — deugdelijk gemotiveerd overeind kan blijven, mits het college per situatie concreet onderbouwt waarom vergelijkbare gevallen wezenlijk verschillen.

Begunstigingstermijn is geen tweede kans om compliant te worden — dit geldt ook buiten het milieudomein.

Een producent verzocht om schorsing van een last onder dwangsom, in de veronderstelling dat de begunstigingstermijn bedoeld is om alsnog technische dossiers op orde te brengen. De rechtbank volgt dat niet: de last verplicht tot overlegging van dossiers die de verzoekster al zou moeten hebben, niet tot het opstellen ervan. Voor milieuhandhaving is de uitspraak zijdelings relevant. Ze bevestigt dat een begunstigingstermijn geen verkapt herstelprogramma is — iets wat ook bij Wm-lasten regelmatig speelt. De uitspraak valt buiten het Wabo/Wm-domein en heeft geen zelfstandig gezag voor milieuhandhavingspraktijk.

Controleer vóór oplegging of de last concreet genoeg is én of de overtreder hem realistisch kan uitvoeren binnen de begunstigingstermijn.

De rechtbank schorst de last onder dwangsom omdat twee problemen tegelijk spelen. Eerst: de omschrijving van wat er precies verwijderd moet worden aan de aarden wallen was al onduidelijk na een eerdere kortgedingprocedure, maar het nieuwe besluit heeft dat niet hersteld. Dat raakt artikel 5:32a Awb — de last moet zonder twijfel uitvoerbaar zijn. Tweede probleem: de rechtbank twijfelt ernstig of verwijdering van de grondwerken en de vijver überhaupt haalbaar is binnen de begunstigingstermijn, omdat hiervoor vermoedelijk een ecologisch werkprotocol en een flora- en fauna-vergunning nodig zijn. Voor het team: loop bij elke nieuwe last systematisch langs (1) ondubbelzinnige omschrijving en (2) realistische uitvoerbaarheid inclusief benodigde vervolgvergunningen.

Laat bezwaar tegen de last zelf niet liggen: bij invordering ben je te laat.

Wie geen rechtsmiddelen inzet tegen een last onder dwangsom, zit daarmee vast zodra het bestuursorgaan tot invordering overgaat. De rechtbank Den Haag bevestigt de vaste lijn: in een invorderingsprocedure kun je in beginsel geen gronden meer aanvoeren die je eerder tegen de last had kunnen inbrengen. Uitzonderingen zijn er, maar die worden smal gehouden en golden hier niet. Voor het team betekent dit: controleer bij nieuwe lasten direct of de overtreder bezwaar of beroep instelt. Doet hij dat niet, dan is de discussie over de rechtmatigheid van de last bij invordering vrijwel gesloten.

Motiveringsgebrek in bevoegdheidsbesluit hoeft handhaving niet te blokkeren — maar documenteer de toerekening aan de rechtspersoon tijdig.

Amsterdam legt een last onder dwangsom op aan een bedrijf wegens illegaal aanplakken in de openbare ruimte. De rechtbank bevestigt dat het bedrijf terecht als overtreder is aangemerkt: functioneel daderschap onder artikel 5:1 Awb volstaat ook als medewerkers of derden de feitelijke handeling verrichten. Het bevoegdheidsbesluit bevatte een motiveringsgebrek, maar de rechter passeert dat via artikel 6:22 Awb omdat niemand is benadeeld. Praktisch: zorg bij handhaving tegen rechtspersonen dat de toerekeningslijn in het besluit zelf staat — niet pas in verweer. De gemeente krijgt wel een proceskostenvergoeding mee.

Gevaarlijke lading op een schip zonder geldig certificaat: wanneer is handhaving via dwangsom proportioneel?

Rechtbank Noord-Holland oordeelt dat de opgelegde lasten onder dwangsom terecht zijn. Het schip voldeed niet aan de certificaatvoorschriften uit de Binnenvaartwet terwijl er gasolie in de ladingtanks zat. De rechtbank bevestigt dat het bevoegd gezag in zo'n geval direct kan optreden: de lading moet eruit, het gebruik mag pas hervat worden als het schip weer volledig gecertificeerd is. Voor handhavingspraktijk geldt: bij gevaarlijke stoffen op een niet-gecertificeerd schip is de drempel voor dwangsom laag. Zorg dat je bij controle direct de certificaatstatus en de daadwerkelijke lading tegen elkaar afzet — die combinatie bepaalt of je kunt ingrijpen.

Wie de last niet aanvecht, kan diezelfde bezwaren niet alsnog bij invordering opvoeren.

Een schuur werd bewoond in strijd met het bestemmingsplan. Overgangsrecht was niet van toepassing. De rechtbank bekrachtigt een vaste lijn: bij de invordering van een verbeurde dwangsom kun je alleen gronden aanvoeren die niet al tegen het handhavingsbesluit zelf hadden kunnen worden ingebracht. Wie de opgelegde last niet (tijdig) aanvecht, verliest die argumenten. Voor het team betekent dit: controleer bij elk invorderingstraject of de overtreder de last heeft aangevochten. Zo niet, dan is de invorderingsdiscussie beperkt tot bijzondere omstandigheden — en die lat ligt hoog.

Controleer bij agrarische bedrijven altijd welk gebruik het bestemmingsplan exact toestaat voordat je handhaaft.

Een boomkwekerij op de Duikerskampweg in Ingen kreeg een last onder dwangsom opgelegd wegens overtredingen van het bestemmingsplan Buitengebied. De Raad van State beoordeelde of het college van de gemeente terecht handhaafde en of de planregels het verweten gebruik daadwerkelijk verbieden. Voor het milieuteam is de kern praktisch: handhaving op grond van bestemmingsplanstrijdigheid valt of staat bij een scherpe lezing van de planregels. Controleer bij agrarische percelen dus welk gebruik het plan toestaat, wat onder de bestemming valt als nevenactiviteit, en of de overtreding feitelijk aantoonbaar is voordat een last wordt opgelegd.

Controleer bij mede-eigendom altijd wie feitelijk kan optreden voordat je invordert.

Een eigenaar kreeg een last onder dwangsom voor bouwovertredingen, maar kon die niet naleven zonder medewerking van de andere mede-eigenaren van het mandelige gebouwdeel. De Raad van State oordeelt dat deze situatie een bijzondere omstandigheid oplevert die het college ertoe had moeten bewegen af te zien van invordering. De uitspraak verfijnt de invorderingsleer: onuitvoerbaarheid hoeft niet technisch of fysiek te zijn, maar kan ook juridisch-civielrechtelijk van aard zijn. Controleer bij handhaving op gedeeld eigendom dus vroegtijdig wie welke bevoegdheid heeft om aan de last te voldoen, voordat een invorderingsbesluit wordt genomen.

Permanente bewoning van een recreatiewoning blijft verboden — ook als je er al jaren woont.

De Raad van State bevestigt dat het college van Alphen-Chaam terecht heeft opgetreden tegen een bewoner die zijn hoofdverblijf had in een recreatiewoning op een vakantiepark in Chaam. De beheersverordening verbiedt permanente bewoning expliciet. Het college legde een last onder dwangsom op van €20.000 bij niet-naleving. De bewoner kon geen bijzondere omstandigheden aanvoeren die van handhaving moesten doen afzien. Voor het milieuteam betekent dit: gemeenten hebben een stevige handhavingsgrondslag bij permanente bewoning van recreatiewoningen — ook als de situatie al langere tijd bestaat.

Functioneel daderschap werkt ook tegen verhuurders — zorg dat je dossier beschikkingsmacht en aanvaarding afdekt.

Rechtbank Gelderland bevestigt dat een verhuurder als functioneel overtreder kan worden aangemerkt voor bewoning in strijd met het omgevingsplan, ook zonder dat hij zelf de bewoning uitvoert. Doorslaggevend zijn beschikkingsmacht over de situatie en het aanvaarden van de overtreding. De rechtbank toetst de hoogte van de dwangsom en de begunstigingstermijn aan het evenredigheidsbeginsel en vindt beide deugdelijk gemotiveerd. Voor handhavingsteams betekent dit: leg bij verhuurders altijd vast waarom zij beschikkingsmacht hadden en waarom de termijn reëel is. Geen doctrinaire verrassingen, wel een bruikbaar stappenplan voor standaardzaken.

Zorg dat je aangetekende verzending sluitend kunt onderbouwen — anders sneuvelt de hele invorderingsbeslissing.

Rechtbank Noord-Holland oordeelt dat het college onvoldoende heeft gemotiveerd dat het bezwaar tegen de last onder dwangsom verwijtbaar te laat was ingediend. Na de tussenuitspraak werd dit gebrek niet hersteld. Gevolg: het bezwaar had inhoudelijk beoordeeld moeten worden, en de invordering kon dus niet doorgaan. Voor handhavingsteams is de les helder: documenteer de verzending van handhavingsbesluiten aantoonbaar en volledig. Een niet-sluitend PostNL-dossier is voldoende om de hele procedure te ondermijnen, ongeacht de inhoudelijke overtreding.

Zes weken bleek onvoldoende: check bij elke last of de termijn realistisch is, anders sneuvelt de invordering.

Rechtbank Zeeland-West-Brabant oordeelde dat een begunstigingstermijn van zes weken te kort was om de overtreding op te heffen. Daarmee was de last evident onuitvoerbaar — en dat heeft directe gevolgen voor de invorderingsbeschikking: die houdt geen stand. De rechtbank past hier de bekende doctrine toe dat bij een evidente onrechtmatigheid van de last zelf, de rechter ook de invordering kan afsnijden. Praktisch betekent dit: stel bij het opleggen van een last altijd een termijn die feitelijk haalbaar is voor de overtreder, rekening houdend met de aard van de herstelwerkzaamheden. Een te ambitieuze termijn kost je niet alleen de invordering, maar ondermijnt de hele handhavingslijn.

Geluidsoverlast door pluimvee rechtvaardigt handhaving — zorg dat geluidsnormen voor veehouderijen aantoonbaar worden nageleefd.

Een pluimveehouder probeerde via een voorlopige voorziening een last onder dwangsom van tafel te krijgen wegens geluidsoverlast door haar kippen. De rechtbank Den Haag behandelde beroep en voorlopige voorziening tegelijk (kortsluiting) en oordeelde dat het college de dwangsom in redelijkheid heeft opgelegd. Omdat het beroep direct werd afgedaan, verviel de noodzaak voor een voorlopige voorziening. Voor het milieuteam betekent dit: bij geluidsklachten over pluimveebedrijven staat handhaving stevig. Onderbouw bij bezwaar of beroep altijd concreet waarom de geluidsnormen wél worden gehaald — een procedurele omweg via een vovo biedt weinig soelaas als de bodemrechter meteen doorpakt.

Controleer per tijdvak afzonderlijk of de overtreding aantoonbaar voortduurde voordat je invordert.

Het college vorderde een dwangsom in voor het huisvesten van arbeidsmigranten, maar onderbouwde niet voor elk afzonderlijk tijdvak voldoende dat de overtreding ook toen nog plaatsvond. De rechtbank oordeelt dat de invordering over een te lange periode loopt: voor de latere controles ontbreekt deugdelijk bewijs dat de situatie niet was gewijzigd. Praktisch gevolg: leg bij iedere controleronde opnieuw vast wat toezichthouders waarnemen en wie er feitelijk woont. Zonder die tijdvak-specifieke onderbouwing valt een deel van de invordering bij de rechter weg.

Geen vergunning voor meer dan drie kamers? De dwangsom wordt gewoon ingevorderd.

De rechtbank verklaart het beroep tegen het invorderingsbesluit ongegrond. De eigenaar bewoonde of liet een woning bewonen met meer dan drie kamers zonder de vereiste omzettingsvergunning op grond van de Huisvestingsverordening Tilburg 2022. Dat levert een overtreding op waarvoor eerder een last onder dwangsom was opgelegd. De rechtbank ziet geen reden om invordering te blokkeren. Geen nieuw juridisch leerstuk, maar een bevestiging van hoe de handhavingsketen werkt: overtreding vastgesteld, dwangsom verbeurd, invordering volgt. Zorg als handhavingsjurist dat het dossier klopt vóór het invorderingsbesluit — deze rechtbank geeft weinig ruimte voor herstel achteraf.